โรคคีโตซิส ในโคนม (Ketosis) - โรคที่สำคัญในโคนม

โรคคีโตซิส ในโคนม (Ketosis) จัดอยู่ในกลุ่มโรคที่เกี่ยวกับกระบวนการทำงานเมตาบอลิซึมของรางกายแม่โคนม โรคและความผิดปกติที่เกิดขึ้นในกลุ่มนี้ไม่ได้เกิดจากการติดเชื้อ แต่เกิดจากการจัดการด้านอาหาร โภชนะและการให้อาหารโคนมที่ไม่เหมาะสม มักพบในช่วงก่อนคลอดและคลอดใหม่

อาการ
ที่สำคัญ คือ ซึม ไม่อยากเคลื่อนไหว เบื่ออาหาร หรือกินอาหารลดลง ซูบผอม ปริมาณน้ำนมลดลง บางตัวอาจแสดงอาการทางประสาท เช่น เดินโซเซ หรือเดินวน น้ำลายไหลยืด อาจมีอาการสั่นหรือเกร็ง และไวต่อการถูกกระตุ้น ขี้ตื่น ตกใจง่าย เป็นผลสืบเนื่องมาจากการที่มีการสะสมของสารคีโตนในร่างกายมากเกินไป ลมหายใจของแม่โค มีกลิ่นของ

โรคคีโตซิส ในโคนม (Ketosis)

สาเหตุ
เกิดจากหลายๆ ปัจจัยที่ส่งผลให้แม่โคนมใกล้คลอดและคลอดใหม่กินอาหารไม่ได้ หรือได้รับอาหารไม่เพียงพอ สุดท้ายแม่โคนมจำเป็นต้องมีการสลายไขมันที่สะสมในร่างกายเพื่อนำมาใช้ ส่งผลให้เกิดการสะสมของสารคีโตนในร่างกายมากขึ้น ซึ่งสารคีโตนที่เกิดขึ้นจะเป็นตัวที่ไปก่อให้เกิดอาการของโรคดังที่กล่าวข้างต้น

สาเหตุโน้มนำ
1. การขุนให้แม่โคนมอ้วนเกินไปก่อนคลอด พบว่าแม่โคนมที่อ้วนก่อนคลอดหลังจากที่คลอดลูกไปแล้วมักจะไม่อยากกินอาหารหรือเบื่ออาหารเมื่อเปรียบเทียบกับแม่โคนมที่มีสภาพร่างกายดี ไม่อ้วน-ผอมจนเกินไป

2. คุณภาพและปริมาณอาหาร พบว่าการให้อาหารที่มีคุณภาพดี โปรตีน พลังงานสูง ย่อยได้ง่าย และมีความน่ากินสูง จะช่วยลดปัญหาได้

3. การจัดการทั่วไปในกลุ่มโคนมใกล้คลอดและคลอดใหม่ การส่งเสริมให้แม่โคนมใกล้คลอดและคลอดใหม่ได้อยู่สบายไม่เครียดจะตัวส่วนกระตุ้นให้แม่โคนมกินอาหารได้เต็มที่

4. ปัญหาสุขภาพของแม่โคนม เช่น ปัญหารกค้าง มดลูกอักเสบ ไข้น้ำนม กระเพาะเป็นกรด กระเพาะพลิก เต้านมอักเสบ ป่วยเป็นไข้ ล้วนเป็นปัจจัยให้โคนมกินอาหารได้น้อย เบื่ออาหาร ซึ่งผลสุดท้ายก็โน้มนำให้เกิดโรคคีโตซีส

5. โคนมให้ผลผลิตน้ำนมสูงๆ มีโอกาสเกิดโรคคีโตซีสมากกว่าโคนมให้ผลผลิตต่ำ

การรักษา
- กรณีไม่รุนแรง โคนมอาจหายเองได้ แต่ต้องใช้เวลานานพอสมควร

- ให้น้ำเกลือ ผสมกลูโคสเข้าเส้นเลือดดำ

- กรอกโพรพิลินไกลคอลให้กินทางปาก 400 มิลลิลิตร ติดต่อกัน 7-10 วัน เพื่อเพิ่มพลังงาน

- ให้วิตามินและแร่ธาตุบำรุงร่างกาย

การป้องกัน
โดยปฏิบัติเช่นเดียวกันกับการป้องกันโรคอ้วน นอกจากนี้การจัดการอาหารที่ถูกต้อง สามารถช่วยลดปัญหาการเบื่ออาหารหลังคลอด ซึ่งสามารถลดความรุนแรงของโรคได้

สรุป
การป้องกันโรคในโคนมเป็นสิ่งสำคัญ ซึ่งถ้าเกิดขึ้นกับโคนมแล้วจะทำให้สูญเสียรายได้และอาจขาดทุนมากขึ้น การจัดการอาหารที่ดี ทั้งการหาวัตถุดิบที่มีคุณภาพ การให้อาหารสัดส่วนอาหารข้น และอาหารหยาบที่ถูกต้องตามความต้องการของร่ายกายแต่ละช่วงการสให้นม การเผ้าดูคะแนนร่างกายให้อยู่ในเกณฑ์ที่เหมาะสม สภาพโรงเรือนที่ดีหลายๆ ปัจจัยจะช่วยป้องกันโรคโคนมได้ อีกทั้งการป้องกันโรคจากภายนอกฟาร์ม เช่น การพ่นสเปรย์น้ำยาฆ่าเชื้อล้อรถ การทำบ่อจุ่มล้อรถฆ่าเชื้อก่อนเข้าฟาร์ม รวมทั้งการอาบน้ำและเปลี่ยนชุดก่อนเข้าฟาร์ม จะช่วยห้องกันโรคโคนมได้อย่างมีประสิทธิภาพ

* * * * *

ที่มา : คู่มือการเลี้ยงโคนม สำหรับเกษตรกร โดย CPF